Na porost włosów: co działa, co nie działa i dlaczego

„Na porost włosów" to najczęściej nadużywane hasło w całej pielęgnacji. Pod tym samym zwrotem sprzedaje się szampony, wcierki, tabletki i zabiegi, które robią zupełnie różne rzeczy, a część nie robi żadnej.

Ten tekst porządkuje temat od strony, z której zwykle się go nie opisuje: co realnie da się zmienić w tempie i gęstości wzrostu, co potwierdzają badania, co jest obiecywane bez pokrycia i gdzie przebiega granica kosmetyku. Bez obietnic, których biologia włosa nie pozwala spełnić.

Czym właściwie jest „porost włosów"

Włos nie rośnie w sposób ciągły. Każdy mieszek pracuje w cyklu: faza wzrostu (anagen) trwająca od dwóch do sześciu lat, krótka faza przejściowa (katagen) i faza spoczynku (telogen), po której włos wypada, a mieszek zaczyna od nowa. W zdrowej skórze głowy około 85 do 90 procent mieszków jest w anagenie w danym momencie.

Z tego wynika rzecz, która zmienia całą rozmowę: włos rośnie mniej więcej centymetr miesięcznie i to tempo jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie. Nie ma kosmetyku, który sprawi, że zacznie rosnąć dwa razy szybciej. Zapytania w stylu „mega szybki porost włosów" opisują coś, czego mieszek po prostu nie potrafi.

Co więc oznacza „porost", kiedy ludzie faktycznie go szukają? Prawie zawsze jedną z trzech różnych rzeczy.

Trzy różne cele, które nazywamy jednym słowem

To rozróżnienie jest praktyczne, bo każdy z tych celów wymaga czego innego, a mylenie ich to najczęstszy powód rozczarowania produktem.

Cel pierwszy: żeby włosy rosły szybciej. Tu odpowiedź jest najkrótsza i najmniej przyjemna. Tempa nie da się istotnie podkręcić. Można natomiast nie tracić długości, czyli ograniczyć łamanie, i to bywa mylone z szybszym wzrostem, bo efekt wygląda podobnie: włosy w końcu rosną „do dołu", zamiast urywać się po drodze.

Cel drugi: żeby przestać tracić. Najczęstszy realny problem. Jeśli mieszki masowo przechodzą w fazę spoczynku, to nie brak wzrostu jest kłopotem, tylko nadmierne wypadanie. Mechanizm nazywa się telogenowym wypadaniem włosów i opisujemy go przy wypadaniu po stresie oraz po ciąży.

Cel trzeci: żeby odzyskać to, co już zniknęło. Najtrudniejszy. Jeśli mieszki uległy miniaturyzacji w przebiegu łysienia androgenowego, to jest to proces postępujący, w którym kosmetyk nie jest narzędziem. Tu wchodzi leczenie i im wcześniej, tym więcej da się zachować.

Zanim cokolwiek kupisz, warto ustalić, w którym z tych trzech scenariuszy jesteś. Poniższe narzędzie pomoże się zorientować:

Co ma mocne dowody

Zacznijmy od rzeczy, które przeszły przez randomizowane badania i metaanalizy, bo to one wyznaczają punkt odniesienia dla wszystkiego innego.

Przegląd systematyczny z metaanalizą opublikowany w Journal of the American Academy of Dermatology objął randomizowane badania nad leczeniem łysienia androgenowego i wykazał przewagę nad placebo dla pięciu grup: laseroterapii niskoenergetycznej u mężczyzn, minoksydylu 5% u mężczyzn, minoksydylu 2% u mężczyzn, finasterydu 1 mg u mężczyzn oraz minoksydylu 2% u kobiet (Adil i Godwin, 2017).

Minoksydyl to lek dostępny bez recepty, stosowany miejscowo, o najlepiej udokumentowanym działaniu w tej grupie. Ma określone wskazania, przeciwwskazania i działania niepożądane, a jego stosowanie warto omówić z lekarzem lub farmaceutą. W ciąży i podczas karmienia jest przeciwwskazany.

Finasteryd działa ogólnoustrojowo, hamując przemianę testosteronu do dihydrotestosteronu. To lek na receptę, ze skutkami ubocznymi, o których decyduje się z lekarzem. U kobiet stosuje się go poza wskazaniami rejestracyjnymi i nigdy w wieku rozrodczym bez skutecznej antykoncepcji.

Laseroterapia niskoenergetyczna (LLLT) to urządzenia domowe i gabinetowe, w metaanalizie skuteczne u mężczyzn. Wymaga systematyczności liczonej w miesiącach, a sprzęt bywa kosztowny.

Jest jednak zdanie, które w reklamach tych metod nie pada, a które trzeba usłyszeć od razu. Przegląd terapii łysienia androgenowego stwierdza wprost, że dostępne leczenie skutecznie hamuje postęp choroby, ale pozwala co najwyżej na częściowy odrost, a wcześniejsze rozpoczęcie daje lepszy wynik (York i wsp., 2020).

Innymi słowy: nawet najmocniejsze narzędzia, jakie ma medycyna, nie odtwarzają fryzury sprzed lat. Zatrzymują proces i częściowo cofają. Jeśli kosmetyk obiecuje więcej niż lek, to nie jest lepszy produkt, tylko gorsza obietnica.

Mikronakłuwanie: ciekawy dodatek, nie samodzielna metoda

Warto znać tę metodę, bo ma zaskakująco konkretne dane. W badaniu z randomizacją i zaślepionym oceniającym stu mężczyzn z łysieniem androgenowym podzielono na dwie grupy: jedna stosowała wyłącznie 5% minoksydyl, druga minoksydyl plus cotygodniowe mikronakłuwanie. Po dwunastu tygodniach średni przyrost liczby włosów wyniósł 91,4 w grupie z mikronakłuwaniem wobec 22,2 w grupie z samym minoksydylem (Dhurat i wsp., 2013).

Zanim to zabrzmi jak rozwiązanie: było to badanie pilotażowe, na stu osobach, wyłącznie u mężczyzn, i nie testowano mikronakłuwania samego, tylko jako dodatek do leku. Do tego zabieg wykonywany nieumiejętnie lub niesterylnie może uszkodzić skórę i pogorszyć sprawę. To argument za rozmową z trychologiem, a nie za zamówieniem wałka z kolcami.

Co ma dowody słabsze, ale realne

Ta grupa jest najciekawsza, bo tu najczęściej dochodzi do nadużyć w drugą stronę: albo się te metody wyśmiewa, albo sprzedaje jako cud.

Rozmaryn. Randomizowana próba porównała olejek rozmarynowy z minoksydylem 2% u osób z łysieniem androgenowym, po pięćdziesiąt osób w grupie, przez sześć miesięcy. Różnica w liczbie włosów między grupami nie była istotna statystycznie (Panahi i wsp., 2015). Zastrzeżenia: porównaniem był minoksydyl 2%, a nie 5%, badanie jest pojedyncze, a olejek trzeba rozcieńczać.

Kofeina. Dobrze przenika przez skórę, ale większość danych pochodzi z modeli laboratoryjnych, a najczęściej cytowany przegląd napisali badacze zatrudnieni przez producenta kosmetyków kofeinowych (Völker i wsp., 2020).

Masaż skóry głowy. Standaryzowany masaż stosowany przez 24 tygodnie zwiększył grubość włosa, prawdopodobnie przez mechaniczne rozciąganie komórek brodawki skórnej (Koyama i wsp., 2016). Badanie objęło dziewięciu mężczyzn, więc traktujmy je jako przesłankę, a nie dowód. Zaletą jest to, że masaż nic nie kosztuje i nie da się nim zaszkodzić.

Wszystkie trzy mają wspólną cechę: mogą pomóc, żadna nie zastąpi leczenia przy postępującym łysieniu.

Co nie działa, choć bywa sprzedawane

Biotyna bez niedoboru. Poprawia stan włosów wyłącznie u osób z jej rzeczywistym niedoborem, a ten jest rzadki. U pozostałych nie zrobi różnicy. Osobna, praktyczna uwaga: biotyna w suplementach potrafi zafałszować wyniki badań laboratoryjnych, w tym hormonów tarczycy, więc przed badaniami trzeba ją odstawić i powiedzieć o niej lekarzowi.

Sterydy „na porost". To zapytanie pojawia się w wyszukiwarkach i wymaga jednoznacznej odpowiedzi: sterydy anaboliczne nasilają łysienie androgenowe, bo podnoszą poziom androgenów. Glikokortykosteroidy to z kolei leki stosowane w konkretnych chorobach zapalnych skóry głowy, wyłącznie pod nadzorem lekarza, a nie środek na gęstość. Żadna z tych grup nie jest metodą na porost.

Obcinanie końcówek. Nie wpływa na tempo wzrostu, bo włos rośnie z mieszka w skórze, a nie z końcówki. Poprawia natomiast wygląd długości, bo usuwa rozdwojenia, które łamią włos wyżej.

Cebula przy łysieniu androgenowym. Badanie, na które powołują się takie preparaty, dotyczyło łysienia plackowatego, czyli choroby autoimmunologicznej, i nie przenosi się na inne rodzaje wypadania (Sharquie i Al-Obaidi, 2002).

Kosmetyk obiecujący „porost". Jeśli produkt bez statusu leku zapowiada odrost włosów w miejscu, gdzie ich nie ma, to obiecuje działanie farmakologiczne. Kosmetyk z definicji ma pielęgnować, a nie leczyć.

Zagęszczenie to nie to samo co porost

Te dwa słowa bywają używane zamiennie, a opisują różne rzeczy, i to rozróżnienie decyduje o tym, czego można oczekiwać.

Gęstość to liczba włosów na centymetr kwadratowy skóry głowy. Zależy od liczby czynnych mieszków, a tej nie da się zwiększyć, bo rodzimy się z określoną pulą. Można natomiast odzyskać mieszki, które są w fazie spoczynku, oraz spowolnić miniaturyzację tych, które się kurczą.

Grubość pojedynczego włosa to druga składowa wrażenia „gęstych włosów" i ta bywa bardziej podatna na zmianę. Włos grubszy odbija więcej światła i tworzy większą objętość, więc fryzura wygląda na gęstszą przy tej samej liczbie włosów.

Dlatego pytanie „jak zagęścić włosy" ma sensowną odpowiedź częściej niż pytanie „jak przyspieszyć porost". W pierwszym przypadku pracujemy nad tym, ile mieszków rośnie i jak grube włosy produkują. W drugim walczymy z tempem, którego nie ustawiamy.

Gdzie w tym wszystkim jest kosmetyk

Tu muszę powiedzieć wprost, gdzie kończy się to, co możemy obiecać.

Kosmetyk nie odtworzy mieszka, który zanikł, i nie zatrzyma procesu hormonalnego. Robi natomiast rzecz, która ma znaczenie i bywa lekceważona: dba o środowisko, w którym mieszek pracuje. Skóra głowy podrażniona, przesuszona, z rozregulowaną barierą albo w stanie zapalnym to gorsze warunki dla każdego cyklu wzrostu, a przy okazji gorsze warunki dla działania leków, jeśli je stosujesz.

O tym, dlaczego przy preparatach na skórę głowy nośnik znaczy więcej niż lista składników, piszemy w tekście o wcierkach do włosów. Białka aktywne, takie jak te z colostrum, są duże i wrażliwe, więc bez ochrony liposomalnej rozpadają się, zanim gdziekolwiek dotrą.

Nasze podejście jest takie: serum pracuje na skórze głowy codziennie, maska regeneruje łodygę i ogranicza łamanie, czyli adresuje ten aspekt „porostu", który realnie da się poprawić, bo włos przestaje się urywać po drodze. Nie sprzedajemy tego jako leku na łysienie i nie porównujemy się do minoksydylu, bo to odpowiedzi na różne pytania.

Od czego zacząć, po kolei

Kolejność ma tu większe znaczenie niż wybór konkretnego produktu.

1. Ustal, co się dzieje. Nadmierne wypadanie, przerzedzenie we wzorze czy tylko wolne tempo wzrostu to trzy różne sytuacje. Wzór przerzedzenia (czubek i przedziałek kontra rozlane na całej głowie) mówi więcej niż cokolwiek innego.
2. Wyklucz przyczyny odwracalne. Podstawowe badania: morfologia, ferrytyna, TSH i witamina D. Niedobór żelaza czy niedoczynność tarczycy potrafią wyglądać jak łysienie, a w odróżnieniu od niego są w pełni odwracalne.
3. Przy podejrzeniu łysienia androgenowego idź do specjalisty. Trichoskopia u trychologa lub dermatologa rozstrzyga to szybko, a wcześniejsze rozpoczęcie leczenia daje lepszy wynik.
4. Zadbaj o skórę głowy i o to, żeby nie tracić długości mechanicznie. Mniej wysokiej temperatury, delikatniejsze rozczesywanie, luźniejsze upięcia, łagodne, ale regularne mycie.
5. Daj temu czas liczony w miesiącach. Przy wzroście około centymetra miesięcznie i cyklu mieszka liczonym w latach ocena po trzech tygodniach nie mówi nic.

Najczęstsze pytania

Która wcierka na porost włosów jest najlepsza?

Nie ma jednej najlepszej, bo różne przyczyny wymagają różnych rzeczy, i to jest odpowiedź uczciwa, a nie wykrętna. Jeśli problem to łysienie androgenowe, najmocniejsze dowody ma minoksydyl, czyli lek, a nie kosmetyk. Jeśli to przejściowe wypadanie po stresie, porodzie czy chorobie, liczy się wsparcie środowiska wzrostu i cierpliwość. Przy wrażliwej skórze głowy odpuść wysokie stężenia alkoholu, niezależnie od reszty składu. Więcej o wyborze piszemy w tekście o wcierkach.

Czy da się przyspieszyć porost włosów?

Nie w sensie, w jakim się to zwykle rozumie. Włos rośnie około centymetra miesięcznie i to tempo jest uwarunkowane w dużej mierze genetycznie. Można natomiast sprawić, że więcej mieszków będzie jednocześnie w fazie wzrostu, oraz że włosy przestaną się łamać, przez co wreszcie zaczną przyrastać na długość. Efekt bywa podobny do „szybszego porostu", choć mechanizm jest inny.

Ile centymetrów urosną włosy w miesiąc?

Średnio około jednego centymetra, czyli mniej więcej dwanaście do piętnastu centymetrów rocznie, z wyraźnymi różnicami indywidualnymi. To oznacza, że odbudowa fryzury po utracie długości to kwestia lat, a nie miesięcy, i żaden preparat tego nie zmieni.

Co na porost włosów dla mężczyzn?

Jeśli przerzedzenie ma charakterystyczny wzór, czyli zakola i czubek głowy, to najprawdopodobniej łysienie androgenowe, a przy nim najmocniejsze dowody mają minoksydyl i finasteryd, oba jako leczenie prowadzone z lekarzem. Kosmetyk może wspierać kondycję skóry głowy, ale nie zastąpi terapii. Kluczowe jest tempo reakcji: im wcześniej, tym więcej mieszków da się zachować.

Czy domowe sposoby na porost włosów działają?

Częściowo i mniej, niż obiecują fora. Masaż skóry głowy ma przesłanki naukowe i nic nie kosztuje. Rozmaryn ma jedno przyzwoite badanie. Napary z pokrzywy czy skrzypu to tradycja bez badań klinicznych. Osobna sprawa to bezpieczeństwo: domowe mieszanki nie mają konserwantu, więc psują się w ciągu kilku dni i nie należy ich nakładać na podrażnioną skórę.

Czy sterydy pomagają na porost włosów?

Nie, i to pytanie warto rozbroić. Sterydy anaboliczne podnoszą poziom androgenów, więc u osób z predyspozycją przyspieszają łysienie androgenowe zamiast je hamować. Glikokortykosteroidy to leki stosowane w wybranych chorobach zapalnych skóry głowy, wyłącznie z przepisu i pod kontrolą lekarza. Żadna z tych grup nie jest metodą na gęstość włosów.

Po jakim czasie widać efekty?

Pierwsze zmiany ocenia się realistycznie po dwóch do trzech miesięcy, a pełniej po sześciu. Powód jest biologiczny: mieszek musi najpierw wyjść z fazy spoczynku, potem wyprodukować włos, a ten musi urosnąć na tyle, żeby było go widać. Każdy produkt obiecujący widoczną zmianę w dwa tygodnie obiecuje coś, czego cykl włosa nie umożliwia.

Czy przy wypadaniu w ogóle warto zaczynać od kosmetyku?

Zależy od skali. Przy łagodnym, przejściowym nasileniu pielęgnacja skóry głowy jest rozsądnym pierwszym krokiem. Przy wypadaniu gwałtownym, ogniskowym, z rumieniem, bólem lub postępującym przerzedzeniem we wzorze pierwszym krokiem powinna być diagnostyka, a nie zakup. Kosmetyk kupiony zamiast diagnozy kosztuje najwięcej, bo kosztuje czas.

---

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Trichovita to kosmetyk pielęgnacyjny, a nie produkt leczniczy. Przy zdiagnozowanej chorobie skóry głowy lub uporczywym wypadaniu włosów skonsultuj się z dermatologiem albo trychologiem.

Źródła

Artykuł oparty na recenzowanych publikacjach naukowych (dane z bazy PubMed):

1. Adil A., Godwin M., The effectiveness of treatments for androgenetic alopecia: A systematic review and meta-analysis, J Am Acad Dermatol, 2017: DOI
2. York K. i in., A review of the treatment of male pattern hair loss, Expert Opin Pharmacother, 2020: DOI
3. Dhurat R. i in., A randomized evaluator blinded study of effect of microneedling in androgenetic alopecia: a pilot study, Int J Trichology, 2013: DOI
4. Panahi Y. i in., Rosemary oil vs minoxidil 2% for the treatment of androgenetic alopecia: a randomized comparative trial, Skinmed, 2015: PubMed
5. Völker J.M. i in., Caffeine and Its Pharmacological Benefits in the Management of Androgenetic Alopecia: A Review, Skin Pharmacol Physiol, 2020: DOI
6. Koyama T. i in., Standardized Scalp Massage Results in Increased Hair Thickness by Inducing Stretching Forces to Dermal Papilla Cells, Eplasty, 2016: PMC
7. Sharquie K.E., Al-Obaidi H.K., Onion juice (Allium cepa L.), a new topical treatment for alopecia areata, J Dermatol, 2002: DOI